Cuộc xưng đạo của Thánh Phaolô Ðổng và hai người bạn ở tỉnh Hưng Yên thật là hi hữu. Cũng như các vị anh hùng đức tin phải giam tù và khắc chữ, Thánh Phaolô Ðổng đã ba lần cạo chữ tả đạo và lần sau cùng đã xin với quan cho một người tín hữu ghi chữ trên má. Không ai ngờ Thánh Phaolô Ðổng yêu cầu người tín hữu ghi hai chữ "Hữu Ðạo". Với hành động dũng cảm này, Thánh Phaolô Ðổng đã được quan lớn truyền lệnh đem đi chém đầu ngay.

Thánh Phaolô Ðổng sinh khoảng năm 1802 tại Vực Dương, họ thánh Tôma Tông Ðồ thuộc xứ Cao Xá, tỉnh Hưng Yên. Với lòng đạo đức nhiệt thành ngài được các cha giao cho nhiệm vụ làm trùm họ đạo và coi sóc nhà thờ. Sau sáu năm có lệnh Vua Tự Ðức bắt các vị đầu mục trong làng, ngày 25-11-1860 ngài bị bắt cùng với ông Phêrô Nha và ông Ðaminh Cảnh. Quan ra lệnh tập họp dân chúng tại đình làng để kiểm danh nhưng thực ra là để bắt mọi người phải đạp ảnh thánh giá. Một số đông bị bắt đem về tỉnh. Tại đây có nhiều người bỏ tiền ra mua chuộc tự do, nhưng ba vị anh hùng quyết một lòng xưng đức tin.

Theo lời khai của người con gái Thánh Phaolô Ðổng (Agnes Ngọt) và người con trai của Ðaminh Cảnh thì các ngài bị tra tấn ba lần, nhưng vì không chịu chối đạo nên đã bị đánh đập tàn nhẫn, nát cả thịt ra và cần phải điều trị. Ban đầu các ngài bị giam ở trại lá, nhưng sau khi tra tấn bị chuyển về giam ở trong một chuồng voi. Suốt một năm rưỡi trong tù các ngài đã sốt sắng đọc kinh chung với nhau, khích lệ nhau vui vẻ chịu khổ vì đạo Chúa. Một lần bà Agnes Ngọt đến thăm đã hỏi Thánh Phaolô Ðổng đã xưng tội chưa, ngài quả quyết đã gặp linh mục và xưng tội rồi.

Cảnh tù đầy gông cùm không làm cho Thánh Phaolô Ðổng sờn lòng, trái lại, thấy có nhiều tín hữu khác bị bắt và cùng giam trong tù, thánh nhân đã cạo chữ tả đạo đi vì chữ đó là một sỉ nhục cho đạo. Ngài bị quan giam đói tám ngày. Một người lính trông thấy ngài đói lả liền lén đem cho ngài chút cơm, nhưng ngài đã cho người cùng tù ăn. Sau nhiều lần bôi xóa chữ tả đạo, ngài xin với một người tín hữu khắc chữ hữu đạo ở gò má. Quan lớn trông thấy đã nổi giận giam đói ngài ít ngày và truyền lệnh đem đi chém đầu.

Ngày 3-6-1862, ngày vui mừng của nhiều anh hùng tử đạo Hưng Yên, quan lần lượt truyền đem các tù nhân đi chém. Người con gái Thánh Phaolô Ðổng đã theo cha mình ra tới nơi hành quyết. Thấy cha đi chịu chém một mình, cô hỏi hai người kia đâu, thánh nhân trả lời: "Hai vị đã bị dẫn đi một hồi trước cha".

Một người cháu quả quyết rằng khi Thánh Phaolô Ðổng nghe tin đem đi hành quyết, ngài quì xuống đất tạ ơn Thiên Chúa và đọc kinh thống hối. Trên đường ngài không ngớt đọc các kinh phó linh hồn. Tới nơi, Thánh Phaolô Ðổng đã tỏ lòng kính mến thánh danh Chúa Giêsu, xin lý hình chờ ngài đọc to ba lần tên Chúa Giêsu rồi hãy chém đầu. Linh hồn ngài bay về với Chúa sau 60 năm trung thành với đức tin và sáu năm làm trùm họ, một năm rưỡi chịu lao tù cực khổ vì đức tin.

Đã đọc: 732