Martinô THỌ, sinh năm 1787 tại Kẻ Bàng, Nam Ðịnh, Trùm họ, xử trảm ngày 08-11-1840 tại Bẩy Mẫu dưới đời vua Minh Mạng, phong Chân Phúc ngày 27-5-1900 do Ðức Lêô XIII, kính ngày 08-11.

Ông Thọ và ông Cỏn là anh em họ đôi con dì trong xứ Kẻ Báng. Tên thực của ông Thọ là Nho, rồi sau người ta lấy tên con trai cả là Huy để gọi ông, và sau nữa lấy tên Thọ là con trai thứ 9 của ông. Ông Thọ bị bắt về tội chứa chấp Cha Ngân.

Khi bị bắt, ông Thọ được 53 tuổi, sinh khoảng năm 1787 tại làng Kẻ Báng, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Ðịnh. Từ nhỏ ông Thọ đã có tính hiền lành ngoan đạo. Khi lập gia đình rồi ông sốt sắng đọc kinh chung với vợ con trong nhà, khi không thể đọc chung, ông ra đọc kinh riêng ngoài vườn. Vì được tín nhiệm, ông làm việc thu thuế trong làng một thời gian rồi ông xin nghỉ vì thấy có nhiều cheo leo, khó công minh luôn mãi được. Ông khuyên con cái cứ đúng phép tắc mà làm chứ đừng phạm tội chỉ vì muốn làm đẹp lòng người khác. Dù làm việc công, ông vẫn hăng hái làm việc đồng ruộng của mình, tối về chăn tằm dệt vải. Nhờ làm việc siêng năng ông có thể rộng rãi với người nghèo, không bao giờ ông để họ ra về mà không cho của gì ăn. Nếu con cái đi vắng, ông mời người ăn xin cùng ngồi ăn cơm chung, nếu con cái ở nhà, ông bắt chúng xẻ cơm cho người nghèo.

Lòng nhiệt thành đã thúc đẩy ông nhận mọi việc cha xứ cậy nhờ. Trong buổi cấm đạo ông thường giữ các đồ đạo bị cấm. Tại nhà, ông đã làm sẵn bức vách dầy có chỗ trú ở giữa và hầm sâu hai thước dưới bếp. Quan vây làng Kẻ Báng cả thảy 4 lần, lần nào nhà ông cũng có linh mục, hay người nhà Ðức Chúa Trời trốn tránh. Khi có lệnh phá nhà chung, ông đem vợ con đến nhận làm nhà của mình và ở để khỏi bị tịch thu. Trước những hiểm nghèo có thể xảy ra, ông khuyên nhủ con cái tin tưởng vào Chúa Quan Phòng, nếu có bị bắt phải chịu khó bền lòng xưng đạo, vì được chết vì đạo sẽ được lên thiên đàng ngay.

Khi nghe tin ông Lý Mỹ, ông binh Ðạt và Huy được chịu chết vì đạo, ông cũng ước ao được chịu chết vì đạo như vậy. Ông đến Kẻ Vĩnh viếng xác ông Lý Mỹ và ông trùm Ðích. Về nhà ông bảo vợ con: "Nếu Ðức Chúa Trời có định cho tôi bị bắt và chịu khó vì đạo như hai ông ấy thì mọi người hãy bằng lòng, dù có mất của cũng đừng phàn nàn. Nếu chúng con bị bắt thì cũng phải xưng đạo cho mạnh mẽ".

Theo lời tường thuật của người con gái, làng Kẻ Báng bị bao vây đến ba bốn lần trong tháng 6 và tháng 10. Ngày 29-4 Âm Lịch, Trịnh Quang Khanh đem 1.000 quân lính và hai thớt voi đến bao vây làng lúc ba giờ rưỡi sáng, có cả ba quan lớn tham dự cuộc bao vây này, đóng quân tại Ba Tòa. Sau ngày thứ nhất lùng bắt mà không bắt được ai, quan đã định rút quân về, nhưng người trần tố, một lý trưởng ngoại đạo bị giam tù muốn lập công chuộc tội đã dẫn Trịnh Quang Khanh đến vây sau ba tháng rình mò Kẻ Báng, đập đầu nói: "Xin quan lớn đóng quân lại đủ ba ngày, nếu không bắt được đạo trưởng thì tôi xin nộp đầu".

Quan đồng ý ở lại. Ngày hôm sau lính lục soát kỹ lưỡng hơn nên khám phá được một nơi bí mật cất dấu đồ đạo dưới hầm cách nhà bếp 10 thước. Lính mừng rỡ báo tin và quan ra lệnh chọc phá các bức tường và nền nhà để phát giác hầm kín tại các nhà khác. Thấy vậy Cha Nghi tự ý ra khỏi hầm nộp mình. Cha Ngân đang ẩn tại hầm nhà ông Thọ cũng ra nộp mình, thế là cha và ông Thọ đều bị bắt.

Ban đầu các cha và giáo dân bị giam tạm tại Trại Lá, sau khi bị tra hỏi các ngài được chuyển sang trại tù. Mấy người con của ông Thọ được phép đến thăm mấy lần. Ông cho các con xem vết thương do những roi đòn đánh đập trên thân xác, có một tảng thịt lở loét rộng bằng bàn tay, giơ cả xương, nước vàng lẫn với máu rỉ ra. Ông Thọ nói với các con là ông bị đánh đòn nhiều hơn hết. Ông còn nói có một lần ông bị đánh cả thảy 150 roi, 50 roi đầu ông cảm thấy khó chịu đau đớn, nhưng 100 roi sau nhờ ơn Chúa ông thấy nhẹ nhàng như gió lướt qua. Sau cùng ông khuyên các con của ông: "Thiên Chúa nhân lành định rằng cha không còn về với các con nữa, nhưng các con còn có mẹ, hãy vâng lời mẹ. Các anh chị lớn hãy lo đùm bọc các em nhỏ, các con nhỏ chịu khó vâng lời. Hãy can đảm làm việc chăm chỉ để phụng dưỡng mẹ, hãy trung thành đọc các kinh sáng kinh chiều và lần hạt. Thiên Chúa ban cho mỗi người một thánh giá, các con hãy vui lòng vác lấy và can đảm chịu khổ để giữ đạo. Cha không còn làm gì để giúp các con dưới trần này được nữa, cha chỉ còn lo sửa soạn ra đi, vậy sau khi cha chết rồi, chú Chấn và mẹ các con chết rồi, thì hãy chia nhau tài sản. Nếu sau này được phép, các con mang xác cha về chôn nơi cha bị bắt. Những gì cha đã làm cho các anh chị lớn khi còn ở nhà thì các anh chị lớn cũng phải làm như thế cho các em nhỏ".

Sau một tháng bị giam tại Trại Lá, các tù nhân bị tra khảo 5 lần. Lần nào quan cũng tra hỏi có chịu đạp ảnh không, có biết chỗ các cha trốn ở đâu không và đồ đạo bắt được ở Kẻ Báng thuộc về ai... Lần tra khảo thứ nhất mỗi người bị đánh 50 roi, tất cả vẫn không chịu bỏ đạo, nhưng đến lần thứ hai chỉ còn ông Thọ và ông Cỏn. Trong lần tra khảo thứ hai ngày 3-7, chính quan Trịnh Quang Khanh tra vấn, ra lệnh lôi hai ông Thọ và Cỏn qua ảnh. Các ông đã co chân lên và phân phô: "Ðạo của chúng tôi ở tại trong lòng, nếu quan cưỡng bách như thế này chúng tôi chẳng có tội gì".

Nói rồi hai ông liên lỉ kêu tên cực trọng Chúa Giêsu. Thất bại trước lòng dũng cảm của hai ông, Trịnh Quang Khanh để lộ con người tàn ác ghê rợn của mình, ông bắt ông Thọ và ông Cỏn liếm máu những vết thương của ba cha. Thấy ông Cỏn khen là máu các cụ ngọt, Trịnh Quang Khanh quay qua nói với quan án: "Ông hãy xem, nó kính các cụ như vậy thì nhất định là đã bị bỏ bùa mê. Các cụ đã cho nó ăn bánh thánh hóa ra chúng nó mê làm vậy".

Sau đó quan ra lệnh hành hạ hai ông thêm cho đến buổi chiều, cấm ngặt không cho ăn uống.

Lần thứ ba quan lại tra hỏi họ về các thừa sai trốn ở những đâu. Ông Thọ và ông Cỏn thưa rằng chỉ biết có Ðức Cha Giacôbê Longer đã chết lâu rồi, các cố Tây khác thì vua quan đã xử tử hết, còn đạo trưởng Vọng (Ðức Cha Hermosilla) thì không biết. Các đạo trưởng người Nam cũng bị vua bắt xử nhiều rồi, còn lại số ít thì lưu lạc đây đó, bị giam ở đây thì làm sao biết được. Quan nổi nóng ra lệnh đánh ông Thọ 150 roi. Quan còn hành hạ nhiều lần bắt hai ông chối đạo. Có một lần quan truyền lệnh treo gông các ông trên xà nhà để các ông lơ lửng rồi cho lính đánh túi bụi vào cẳng chân, chân các ông bị nát hết, sau bị thối tha. Trong khi lính đánh các ông thì Trịnh Quang Khanh bảo ông Thọ hãy chối đạo đi để được tha, ông thưa lại: "Quan hành hạ thế nào thì tôi xin chịu vậy, nhưng quá khóa thì không bao giờ".

Bấy giờ Trịnh Quang Khanh nghĩ ra một mưu, buộc ảnh thánh giá vào chân các ông để khi các ông đứng dậy bắt buộc phải đạp vào. Các ông mạnh bạo phản đối, nhất quyết giữ đạo trong lòng.

Thua keo này quan bầy keo khác. Lần này Trịnh Quang Khanh định bắt vợ con đến cám dỗ và hành hạ họ may ra các ông mủi lòng thương vợ thương con mà bỏ đạo. Biết được mưu chước thâm độc, các ông nhắn về nhà bảo vợ con trốn đi. Không bắt được vợ con, Trịnh Quang Khanh lại dụ dỗ đạp ảnh để được về nhà lo lắng cho vợ con, ông Thọ thưa: "Cửa nhà và vợ con tôi là của Ðức Chúa Trời, tôi chẳng có gì, chẳng tiếc gì. Tôi xin quan lớn cho tôi một lát gươm mà thôi".

- "Nếu tao bắt được vợ con mày và làm khổ trước mặt, mày có bỏ đạo không?"

- "Dù quan có giết vợ con tôi, tôi cũng chẳng quá khóa bỏ mất phúc thiên đàng".

- "Vậy mày ước ao thiên đàng lắm hả?"

- "Bẩm ông lớn, vì tôi mong ước phúc thiên đàng cho nên tôi mới vui lòng chịu khổ như thế này. Khi nào quan lớn thương cho tôi một lát gươm, bấy giờ linh hồn tôi sẽ bay thẳng lên Trời".

Quan cười nói: "Mày có cánh đâu mà bay?"

- "Những gông xiềng quan lớn bắt tôi mang, những roi đòn quan đánh tôi là những cánh đem tôi lên thiên đàng vậy".

Bị thua đau, Trịnh Quang Khanh hèn hạ bắt ông Thọ xuống lò nước tiểu của quân tù từ trưa cho đến chiều. Ngoài ra ông còn bị giam cơm 6 ngày liền. Ðến ngày thứ 6 thì ông kiệt sức. Thấy vậy con gái của ông là cô Thuyên xin lính canh cho cô vào săn sóc bố. Thấy cha mình bất tỉnh miên man, môi lưỡi cứng đơ, mắt nhắm lại, cô liền lấy nước xoa trên môi trên mặt dần dần cho mềm lại rồi cô cho ông uống nước. Ngày hôm sau ông mới tỉnh lại một chút.

Sự khổ cực của ông Thọ và ông Cỏn phải chịu còn nhiều hơn nữa. Mỗi đêm khi lính thay phiên thì được lệnh phải đánh thức các ông, không cho ngủ. Khổ cực như vậy mà các ông vẫn tươi tỉnh vui vẻ không ca thán. Hai ông còn thường an ủi khích lệ nhau can đảm. Ngoài giờ đọc kinh các ông còn được rước lễ mấy lần. Trong tù các cha bị giam ở trên còn các ông phải giam ở lầu dưới. Ngày 9-8, các quan khép án xử tử các ông tội chứa chấp và giấu đạo trưởng. Ngày 6-11, án phê chuẩn của Minh Mệnh ra tới tỉnh. Tới ngày mùng 8 khi các ông ăn sáng xong, quan còn hỏi lại xem các ông có quá khóa không, các ông thưa lại rằng đó là ngày các ông được về quê thật.

Hai ông và ba cha bị dẫn ra pháp trường Bẩy Mẫu. Ông Thọ bước đi nghiêm trang không quay ngang quay ngửa. Mặt ông sáng rạng vui tươi. Tới nơi, các ông quì xuống cầu nguyện và được các cha ban phép giải tội lần cuối cùng. Lý hình được lệnh chém một nhát, đầu ông Thọ rơi xuống đất. Các con của ông liền đem xác về nhà tại làng Kẻ Báng và táng tại nơi bị bắt đúng như di chúc của ông.

Đã đọc: 504