Phêrô Phanxicô NÉRON Bắc, sinh năm 1818 tại Bornay, Saint-Claude, Pháp, Linh Mục, Hội Thừa Sai Paris, xử trảm ngày 03-11-1860 tại Sơn Tây dưới đời vua Tự Ðức, phong Chân Phúc ngày 11-4-1909 do Ðức Piô X, kính ngày 03-11.

Một buổi tối mùa Ðông năm 1835 tại làng Bornay, tỉnh Yura, cậu thiếu niên 17 tuổi nổi tiếng ăn chơi trong vùng ngồi đọc sách bên cạnh lò sưởi cùng với gia đình. Cậu đọc cuốn Pensez-Y-Bien (Nghĩ Cho Kỹ), cậu cảm thấy một sức mạnh mầu nhiệm đánh động như lời cậu thú tội với cha giải tội hôm sau. Cuộc đời thay đổi và cậu vào chủng viện học làm linh mục, một linh mục thừa sai đi giảng đạo ở một phương trời xa xăm. Thiên Chúa ban nhiều dấu lạ trong cuộc đời hoàn toàn tận hiến này, nhất là trong những ngày bị giam tù đến nỗi người ta coi ngài như một vị thần, một người thành Phật.

Cha Néron sinh ngày 21-9-1818 tại Pháp. Sau khi được ơn trở lại đặc biệt, ngài sống với gia đình hai năm, ngày ngày lam lũ ngoài đồng, chìm đắm trong cầu nguyện và đọc sách. Những người quen biết làm chứng rằng từ ngày trở lại ngài có một tính khí cương quyết rắn rỏi, một gương mặt chiếu sáng hồn nhiên. Một ngày Chúa Nhật năm 1837 Phêrô Néron hỏi cha sở xem còn có thể học được nữa không. Ðược cha sở khuyến khích Néron từ bỏ việc đồng ruộng từ tháng 11, ngày ngày cắp sách đến nhà xứ học Latinh, và sau 15 tháng học, ngày 14-1-1839 Néron vào tiểu chủng viện. Các bạn nói về lòng đạo đức của chú chủng sinh lớn tuổi này như sau: "Nhiều lần khi rước Mình Thánh Chúa, Néron đã trào dòng lệ như suối nước. Khi đọc kinh, ngài nghiêm trang sốt sắng hầu như không cử động. Học hết tiểu chủng viện lên đại chủng viện và sau cùng Néron xin nhập chủng viện truyền giáo Paris năm 1846, tới ngày 17-6-1848 thì được chịu chức linh mục. Ngày 9-8 Cha Néron xuống tầu đi truyền giáo tại Bắc Việt."

Sau nhiều gian lao và hành trình vất vả, Cha Néron được Ðức Cha Retord giang tay đón tiếp ngày 28-3-1849. Cha ở trong nhà tràng Kẻ Vĩnh để học tiếng Việt và làm quen với lối sống mới, với tên gọi mới là cố Bắc. Sau bốn tháng học tiếng Việt Cha Néron được cử đi giúp họ Hà Nội và năm sau theo đức cha đi giảng năm thánh ở Kim Sơn, và năm 1852 chính thức làm cha sở Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình. Trong năm này Bắc Việt có dịch tễ và đói kém nhiều người đến xin ăn với linh mục ngoại quốc và xin học đạo. Có tới 3 làng bên lương đến xin học giáo lý, và khoảng 200 người lớn xin rửa tội. Giữa năm 1854 Ðức Cha gọi ngài về làm bề trên chủng viện Kẻ Vĩnh.

Ngoài giờ dậy học cha dịch nhiều sách giáo khoa như Ðại Số, Hình Học. Những học trò được sống gần ngài cho biết ngài ăn chay các ngày thứ Sáu, trọn Mùa Chay và các ngày trước lễ Ðức Mẹ. Cứ đúng giờ đã định mỗi ngày, Cha Néron đọc sách nguyện và đi đàng thánh giá, lần hạt.

Trước tình thế bắt đạo ngặt nghèo, đức cha phải phân tán các thừa sai đi nhiều nơi khác nhau, năm 1855 Cha Néron được sai lên Sơn Tây coi sóc 16.000 giáo dân. Cha viết về cho cha mẹ ngày 21-11-1855: "Liệu con sẽ được diễm phúc tử đạo như các vị tiền nhiệm không, con không thể nói. Nhưng một điều chắc chắn là các quan ở đây lùng xét kỹ hơn các tỉnh khác, ngay các linh mục Việt cũng không dám đi lại giúp bổn đạo.

Con trú ẩn trong một góc nhà và chỉ ra ngoài để thở không khí. Nếu các quan biết được có thừa sai ngoại quốc trú tại đây chắc chắn sẽ ra tay bắt để lãnh thưởng 30 lạng bạc và thăng quan tước. Số phận của con ở trong tay Thiên Chúa".

Cha Néron thường luân phiên trốn tránh tại hai xứ Tạ Xá và Yên Tập. Ngày 17-3-1857 cha đến dâng lễ cho các chị dòng ở Tạ Xá thì cai tổng Mờn đem lính đến. Cha Néron nghĩ mình chưa giúp bổn đạo được nhiều nên đồng ý cho giáo dân nộp 300 lạng bạc để chuộc. Cha Néron phải sang Yên Tập trốn tránh. Khi giặc Minh nổi loạn ở tỉnh Ðông, cai Kiếm là người Công Giáo ở Sơn Tây, cũng hùa theo nên quan quân đến vây làng Yên Tập. Xã Bê là con cai Kiếm dẫn Cha Néron đi trốn trên rừng. Sau giáo dân Tạ Xá đón ngài về làng. Tại đây nhờ lời cầu nguyện của vị thừa sai mà một người bị quỉ ám được chữa khỏi Quan viên sợ phải liên lụy xin Cha Néron đi nơi khác, nhưng ngài trả lời: "Cha đã chạy vào rừng gần chết đói, bây giờ thà chịu chết quan bắt thì hơn".

Thấy vậy quan viên đuổi thầy giảng và bắt các chị dòng bỏ nhà mà trốn để một mình Cha Néron ở lại, sau họ lại đem võng đến cáng cha ra ngoài đồng rồi lạy xin lỗi nói rằng: "Lạy cha chúng con làm thế này vì sợ quá, nếu có lỗi phép xin cha tha cho".

Cha Néron thản nhiên nói: "Cha không hạch tội các con đâu".

Họ đem ngài về lại Yên Tập. Giáo dân ở đây cũng chẳng can đảm hơn, nên ngài buồn nhiều lúc ra như người mất trí. Sau cùng đức cha sai Thầy Nhất đem ngài lên rừng, sau một tuần thì được một gia đình ngoại đạo không có con nhận cho trú để cầu phúc. Sau ba tháng Thầy Ðức giúp Cha Néron đưa về họ Chiêu Ủng nơi đã có xác vị tử đạo Cornay. Tóm lại suốt năm 1859 Cha Néron phải lao đao chạy trốn. Cha viết thư trình bầy cho đức cha nhưng hai người đưa thư bị bắt, kẻ thì chết trong tù người thì phải lưu đầy.

Thời giờ Thiên Chúa định đã tới. Ngày 6-8-1860 Cha Néron bị nhóm người ở Tạ Xá đến Yên Tập bắt. Nguyên do chỉ vì tên Luyện ở Tạ Xá vẫn thường mang đồ ăn tiếp tế sang Yên Tập cho vị thừa sai nên biết chỗ trú, một hôm thua bạc nên đã phải khai ra chỗ ẩn của vị thừa sai. Lý Phận và cai tổng Mờn đem 12 người đến bắt Cha Néron đem về Xuân Trình. Cha xứ Yên Tập sai người đút tiền để trả tự do cho cố, song vì tiếng đồn bắt được thừa sai đã lan rộng nên cai Mờn không dám nhận bạc, trái lại báo về tỉnh để lãnh thưởng. Quan tổng đốc cho lính xuống giải về tỉnh đêm mùng 7-8. Ngay đêm các quan họp nhau để tra hỏi tên tuổi, làm sao đến được Việt Nam, những ai chở, những ai cho trú ẩn....

Cha Néron trả lời rõ ràng những điều về mình, nhưng không nói tên một ai, ngay cả hai người giúp việc. Cha nói: "Tôi không biết tên cha mẹ họ đặt cho, khi tới với tôi, tôi đặt tên khác cho họ".

Rồi ngài nói tên thánh và nói thêm với các quan: "Ðừng có hỏi thêm vô ích, tôi sẽ không kể tên ai đâu vì tôi biết các ông chỉ muốn làm khổ họ".

Sau đó cha bị giam vào ngục.

Ngày 2-9 các quan lại họp nhau để tra hỏi về việc liên quân Pháp và Tây Ban Nha đến đánh Ðà Nẵng, nhưng vị thừa sai không trả lời gì dù bị đe dọa. Cha bị đánh 40 roi. Hai ngày sau cha tuyên bố không ăn uống gì nữa. Các quan nài ép cha cũng không ăn. Mọi người nghĩ sau bẩy ngày cha sẽ chết đói, nhưng sau 20 ngày cha vẫn khoẻ như thường, khiến họ nghĩ cha là một vị thần. Sang ngày thứ 22 cha bắt đầu ăn.

Ðức Cha Theurel viết về sự kiện này như sau: "Ðó là một sự kiện khác thường chính tôi cũng không tin, song rất đông người quả quyết, và những người Công Giáo khác cùng bị giam giữ đều nói rằng đó là một việc hiển nhiên rõ ràng, chính quan tổng đốc cũng nói một người nhịn ăn như thế đã trở thành Phật. Hơn nữa trong bản án các quan viết hôm 6-9 chính mắt tôi đã đọc như sau: ‘Tên tội phạm từ khi bị tra khảo đã kiên trì không chịu ăn và không chịu nghe lời ai khuyên can vì thế chúng tôi tin là không phải tra khảo gì thêm, dám mong hoàng đế định ngày xử’".

Trong thời gian bị giam giữ chỉ có một vài người được vào thăm, không có cha Việt nào dám tới để ban các bí tích. Nhận được hai thư của đức cha chính và phó song ngài cũng không thể viết một chữ hay nhắn một lời.

Người ta chỉ nghe ngài than thở: "Tại sao các quan giam giữ lâu làm vậy trong khi tôi chỉ mong cho giờ chết chóng tới".

Ðầu tháng 11 bản án ở kinh đô về tới tỉnh, nguyên văn như sau: "Ngày 20-8, chúng tôi Trương Quốc Dụng, Phan Huy Vịnh và Phan Xuân gửi đến bộ hình án lệnh của vua như sau: Tội nhân cố Bắc, đúng là đạo trưởng Giatô, cả gan xâm nhập và lén lút trong đất nước để lừa dối dân chúng theo tà đạọ Bị dẫn đến tòa án đã nói dối không chịu cung khai các việc. Xét như thế tội nhân cố chấp truyền phải chém đầu ngay, đầu bêu ba ngày rồi ném xuống sông".

Ngày 3-11-1860 quan đem ngài ra ngoài nghĩa địa để xử. Trong đám đông đi theo có Cha Ðộ nhưng Cha Néron chăm chú đọc kinh không để ý tới ai và không nghe ai nói, nên không hay biết gì. Tới nơi xử, quan giám sát đến bên vị anh hùng tử đạo bái chào và nói: "Lệnh vua và các quan lớn kết án ngài, nhưng xin ngài nhớ đến tôi khi ngài đi sang cõi phúc".

Sau ba tiếng chiêng lệnh, lý hình vung đao chém một nhát đứt ngay đầu, máu tươi vọt ra nhuộm đỏ cả chiếu. Lính cắt giây trói và cởi áo dòng, nhưng nhất định không giao cho giáo dân, dù hứa cho nhiều tiền vì họ muốn giữ kỉ vật của thánh nhân ăn chay 21 ngày không chết. Ngoài ra một sự kiện đặc biệt là trong lúc hành quyết, dù trời đang đẹp bỗng mây đen kéo đến bao phủ và đổ mưa tầm tã. Người lương chứng kiến nói với nhau: "Người Âu Châu này sống cuộc đời cô tịch, hiền hòa bị kết án cách bất công, đến trời cũng mủi lòng". Dân địa phương sắm quan tài và chôn ngài ngay tại nơi xử, không cho giáo dân mang đi để mong được hưởng phúc của thánh nhân. Tuy nhiên ba ngày sau giáo dân Bách Lộc đã lấy trộm được xác về chôn trong xứ. Riêng về đầu thì lính treo trên cây đa ba ngày, sau đó đem vứt xuống sông, nhưng tên lính đã nhận tiền, làm sẵn giây có phao, song các quan nghi ngờ nhau có người ăn tiền nên không cho cột giây khi ném xuống sông, vì thế không ai tìm được đầu ngài.

Đã đọc: 1062